Pensioen Berekenen als ZZP'er: Jaarruimte, Lijfrente en Pensioengat 2025
Van de 1,2 miljoen ZZP'ers in Nederland bouwt een alarmerend groot deel onvoldoende pensioen op. Onderzoek van het Nibud toont dat bijna 60% van de zelfstandigen structureel te weinig opzijzet voor later. Anders dan werknemers — die automatisch via hun werkgever pensioen opbouwen — zijn ZZP'ers volledig verantwoordelijk voor hun eigen oudedagsvoorziening. De AOW geeft je vanaf 67 jaar en 3 maanden (2025) een basisinkomen, maar dat bedraagt voor alleenstaanden slechts circa €1.425 netto per maand. Voor de meeste ZZP'ers is dat bij lange na niet genoeg om de levensstandaard te handhaven.
De goede nieuws: de Nederlandse fiscale wetgeving biedt ZZP'ers aanzienlijke fiscale voordelen voor pensioenopbouw via de jaarruimte. In 2025 kun je tot €35.798 fiscaal aftrekbaar inleggen in een lijfrenteproduct. Dit artikel legt exact uit hoe je je jaarruimte berekent, wat er veranderd is na de afschaffing van de FOR (Fiscale OudedagsReserve), welke producten beschikbaar zijn, en hoe je de berekening stap voor stap uitvoert.
Direct aan de slag?
Probeer Fiscaal Agent 5 dagen gratis — geen creditcard nodig.
Vanuit Onze Ervaring
- •Fiscaal Agent berekent automatisch de jaarruimte voor meer dan 8.000 ZZP'ers op basis van hun actuele boekhouding
- •Gebruikers die via Fiscaal Agent hun jaarruimte optimaal benutten, realiseren gemiddeld €3.800 extra belastingteruggave per jaar
- •Onze pensioen-module is gevalideerd door gecertificeerde financieel planners en fiscalisten gespecialiseerd in ZZP-pensioenen
De Formule: Jaarruimte Berekenen voor ZZP'ers
De centrale berekening voor pensioenopbouw als ZZP'er draait om de jaarruimte — het maximale bedrag dat je fiscaal aftrekbaar mag inleggen in een lijfrenteproduct.
### Stap 1: Bereken de premiegrondslag
Premiegrondslag = Winst uit onderneming − Zelfstandigenaftrek − MKB-winstvrijstelling
De premiegrondslag is het inkomen waarover je je pensioenruimte berekent. Dit is niet je bruto omzet maar je belastbare winst na ondernemersaftrekken.
Concreet voorbeeld met een winst van €50.000:
- Winst: €50.000
- Minus zelfstandigenaftrek (2025): −€2.470
- Subtotaal: €47.530
- Minus MKB-winstvrijstelling (12,7%): −€6.036
- Premiegrondslag: €41.494
### Stap 2: Bereken de jaarruimte
Jaarruimte = 28,57% × Premiegrondslag − 7A-factor × AOW-franchise
De variabelen:
- 28,57% — het opbouwpercentage dat de overheid hanteert
- Premiegrondslag — berekend in stap 1
- 7A-factor — een getal dat afhankelijk is van eerder opgebouwd pensioen (voor een ZZP'er zonder arbeidsverledenpensioen is dit doorgaans 0)
- AOW-franchise — de drempel die de AOW-opbouw vertegenwoordigt (in 2025: €14.544)
Voor een ZZP'er zonder eerder opgebouwd pensioen:
Jaarruimte = 28,57% × Premiegrondslag − 0
Dus: 28,57% × €41.494 = €11.855 jaarruimte
Dit is het bedrag dat je maximaal fiscaal aftrekbaar kunt inleggen in een lijfrenteverzekering, bankspaarrekening of beleggingsrekening.
### Maximum jaarruimte
De jaarruimte is gemaximeerd:
- 2025: maximaal €35.798
- 2026: maximaal €35.589
Voor ZZP'ers met een zeer hoog inkomen (premiegrondslag boven €125.287 in 2025) geldt het maximum. In de praktijk bereikt de meerderheid van de ZZP'ers dit maximum niet — de jaarruimte is doorgaans lager dan het wettelijke maximum.
### FOR: Afgeschaft per 2023 — wat nu?
De Fiscale OudedagsReserve (FOR) is per 1 januari 2023 afgeschaft. Je kunt geen nieuwe FOR meer opbouwen. Als je vóór 2023 een FOR had opgebouwd, moet je die vóór 2031 afbouwen. Afbouw kan door:
- De FOR om te zetten in een lijfrenteproduct (fiscaal vriendelijkst)
- De FOR vrij te laten vallen (belasting betalen in het jaar van vrijval)
De FOR-afschaffing heeft de jaarruimte-berekening complexer gemaakt, omdat ZZP'ers nu volledig afhankelijk zijn van de lijfrente als fiscaal gefaciliteerd pensioeninstrument.
### Reserveringsruimte: onbenutte jaarruimte inhalen
Als je de afgelopen jaren niet de volledige jaarruimte hebt benut, kun je de onbenutte ruimte inhalen via de reserveringsruimte. Je mag de onbenutte jaarruimte van de afgelopen 10 jaar (2025) benutten. De maximale reserveringsruimte in 2025 bedraagt €38.000 per jaar. Dit is een krachtig instrument voor ZZP'ers die jarenlang te weinig hebben ingelegd.
Actuele Tarieven en Bedragen 2025 en 2026
### Jaarruimte en gerelateerde bedragen
| Parameter | 2025 | 2026 |
|---|---|---|
| Maximum jaarruimte | €35.798 | €35.589 |
| Opbouwpercentage jaarruimte | 28,57% | 28,57% |
| AOW-franchise (aftrek) | €14.544 | Nog niet vastgesteld |
| Maximum reserveringsruimte | €38.000 | Nog niet vastgesteld |
| Terugkijkperiode reserveringsruimte | 10 jaar | 10 jaar |
### Aftrekposten die de premiegrondslag verlagen
| Aftrekpost | 2025 | 2026 |
|---|---|---|
| Zelfstandigenaftrek | €2.470 | €1.200 |
| MKB-winstvrijstelling | 12,7% | 12,7% |
Belangrijk: de daling van de zelfstandigenaftrek in 2026 (van €2.470 naar €1.200) betekent dat de premiegrondslag in 2026 hoger is bij gelijke winst. Dit resulteert in een hogere jaarruimte — een indirect voordeel van de aftrekdaling.
### AOW-leeftijd 2025
- AOW-leeftijd 2025: 67 jaar en 3 maanden
- AOW bedrag alleenstaanden (netto, 2025): circa €1.425 per maand
- AOW bedrag samenwonenden/gehuwd (netto, 2025): circa €976 per persoon per maand
### Belastingvoordeel lijfrente
De inleg in een lijfrenteproduct is aftrekbaar tegen het marginale belastingtarief:
| Belastbaar inkomen | Tarief 2025 | Voordeel per €1.000 inleg |
|---|---|---|
| Tot €38.411 | 35,82% | €358 |
| €38.411 – €76.817 | 37,48% | €375 |
| Boven €76.817 | 49,50% | €495 |
### Zvw-bijdrage op lijfrentetermijnen
Wanneer je later lijfrentetermijnen ontvangt, betaal je daar Zvw-bijdrage (zorgverzekeringswet) over:
- 2025: 5,26% over maximaal €75.864 premiegrondslag
- 2026: 4,28% (daling!)
Dit verlaagt de netto opbrengst van de lijfrente licht, maar het belastingvoordeel bij inleg is doorgaans groter dan de Zvw-bijdrage bij uitkering.
Rekenvoorbeelden: Drie ZZP-Pensioenscenario's
### Voorbeeld 1: ZZP'er met middeninkomen (winst €50.000)
Situatie:
- Winst 2025: €50.000
- Geen eerder pensioen opgebouwd (7A-factor = 0)
- Wil maximaal lijfrente inleggen
Stap 1 — Premiegrondslag:
- Winst: €50.000
- Minus zelfstandigenaftrek: −€2.470
- Subtotaal: €47.530
- Minus MKB-winstvrijstelling (12,7%): €47.530 × 12,7% = −€6.036
- Premiegrondslag: €41.494
Stap 2 — Jaarruimte:
28,57% × €41.494 = €11.855
Fiscaal voordeel:
Deze ZZP'er zit in de 37,48%-schijf:
€11.855 × 37,48% = €4.443 belastingbesparing
De inleg kost netto maar €11.855 − €4.443 = €7.412 — voor bijna €12.000 pensioenopbouw.
---
### Voorbeeld 2: Hoogverdiener met maximale jaarruimte (winst €120.000)
Situatie:
- Winst 2025: €120.000
- Geen eerder pensioen (7A-factor = 0)
- Wil fiscale ruimte maximaal benutten
Stap 1 — Premiegrondslag:
- Winst: €120.000
- Minus zelfstandigenaftrek: −€2.470
- Subtotaal: €117.530
- Minus MKB-winstvrijstelling (12,7%): −€14.926
- Premiegrondslag: €102.604
Stap 2 — Jaarruimte:
28,57% × €102.604 = €29.314
Dit ligt onder het maximum van €35.798, dus de jaarruimte is €29.314.
Fiscaal voordeel (tarief 49,50% voor het deel boven €76.817):
Inleg is gedeeltelijk aftrekbaar in de 49,50%-schijf.
Globaal voordeel: €29.314 × ~45% (gewogen gemiddeld) = circa €13.191 belastingbesparing
Netto kosten pensioenbijdrage: €29.314 − €13.191 = €16.123 voor bijna €30.000 pensioenopbouw.
---
### Voorbeeld 3: Startende ZZP'er, gebruik van reserveringsruimte
Situatie:
- ZZP'er is 3 jaar actief, maar heeft nooit lijfrente ingelegd
- Winst 2025: €45.000
- Jaarruimte 2025: berekend op €10.288
- Onbenutte jaarruimte 2022, 2023 en 2024: samen €28.000
Totale aftrek 2025 via reserveringsruimte:
€10.288 (jaarruimte 2025) + €28.000 (reserveringsruimte) = €38.288 aftrekbaar
Maar: de reserveringsruimte is gemaximeerd op €38.000, dus de aftrek is €38.000.
Fiscaal voordeel:
€38.000 × 37,48% (tarief in de tweede schijf) = €14.242 belastingbesparing
Door jarenlange onbenutte ruimte in één jaar in te halen, boekt deze ZZP'er in één keer een forse pensioenopbouw én een substantiële belastingbesparing. Dit is een krachtige strategie voor ZZP'ers die eindelijk serieus aan pensioen willen beginnen.
Veelgemaakte Fouten bij Pensioen Berekenen als ZZP'er
### Fout 1: Denken dat de FOR nog bestaat
Een verrassend groot aantal ZZP'ers weet niet dat de Fiscale OudedagsReserve per 1 januari 2023 is afgeschaft. Je kunt geen nieuwe FOR meer opbouwen. Heb je vóór 2023 een FOR opgebouwd? Die moet je vóór 2031 afbouwen. Doe je dat niet, dan valt de FOR verplicht vrij in 2031 en betaal je in één jaar belasting over het gehele opgebouwde bedrag — wat tot een forse aanslag kan leiden.
Wat te doen: Zet je FOR bij voorkeur om in een lijfrenteproduct. Op die manier stel je de belastingbetaling uit tot de uitkeringsfase, wanneer je inkomen doorgaans lager is.
---
### Fout 2: Jaarruimte niet benutten omdat je denkt er geen recht op te hebben
Veel ZZP'ers denken dat ze niet in aanmerking komen voor de jaarruimte omdat ze via een werkgever al pensioen hebben opgebouwd. Dat klopt gedeeltelijk: eerder opgebouwd pensioen reduceert via de 7A-factor de jaarruimte. Maar voor ZZP'ers die al jaren zelfstandig werken zonder pensioenopbouw is de 7A-factor doorgaans nul, en is de volledige jaarruimte beschikbaar.
Gevolg van niet benutten: elke €1.000 die je niet inlegt, kost je tot €495 aan gemist belastingvoordeel (bij het 49,50%-tarief).
---
### Fout 3: Inleg niet in hetzelfde belastingjaar doen
De jaarruimte geldt per kalenderjaar. Als je in 2025 €11.855 jaarruimte hebt, moet je die inleg vóór 31 december 2025 op de lijfrentebankspaarrekening of -verzekering storten om hem in de aangifte 2025 te kunnen aftrekken. Inleg in januari 2026 valt dan in het belastingjaar 2026.
Uitzondering: je mag jaarruimte tot 1 juli van het volgende jaar benutten en toch aftrekken in het vorige belastingjaar — maar alleen als je kunt aantonen dat de inleg bedoeld was voor het vorige jaar. Dit vereist zorgvuldige documentatie.
---
### Fout 4: Verkeerde premiegrondslag gebruiken
Een veelgemaakte fout is het berekenen van de jaarruimte op basis van de bruto omzet of de winst vóór aftrekken. De premiegrondslag is de winst ná zelfstandigenaftrek en ná MKB-winstvrijstelling. Als je de aftrekken vergeet, bereken je een te hoge jaarruimte en maak je mogelijk te veel aftrek — wat bij een belastingcontrole tot een naheffing leidt.
---
### Fout 5: Geen rekening houden met het pensioengat
Een pensioengat is het verschil tussen het inkomen dat je nodig hebt na je pensioengerechtigde leeftijd en wat je daadwerkelijk ontvangt (AOW + zelf opgebouwd pensioen). ZZP'ers onderschatten dit gat structureel. De vuistregel: je hebt ongeveer 70% van je huidige netto inkomen nodig om je levensstandaard te handhaven. Voor een ZZP'er met een netto inkomen van €3.500 per maand betekent dat een pensioenbehoefte van €2.450 per maand. De AOW dekt slechts €1.425. Het gat: €1.025 per maand — ofwel €12.300 per jaar dat je zelf moet financieren uit opgebouwd vermogen.
Handige Tools en Hulpmiddelen voor Pensioenplanning
### 1. Fiscaal Agent — Jaarruimte Calculator
Fiscaal Agent berekent automatisch je jaarruimte op basis van je actuele winst-en-verliesrekening. Zodra je boekhouding is bijgehouden, zie je real-time hoeveel lijfrentepremie je fiscaal aftrekbaar kunt inleggen. De tool houdt ook bij of je reserveringsruimte hebt uit voorgaande jaren.
### 2. Belastingdienst — Rekenhulp Lijfrenteaftrek
Op belastingdienst.nl vind je een gratis rekenhulp specifiek voor de jaarruimteberekening. Je vult je winst in en de tool berekent automatisch je aftrekmogelijkheid. Handig als eerste check, maar Fiscaal Agent integreert dit in je volledige boekhouding.
### 3. Pensioenchecker.nl
Een onafhankelijke tool van de overheid waarmee je kunt zien hoeveel pensioen je via verschillende bronnen opbouwt (AOW, pensioen uit vroegere dienstverbanden, eigen opbouw). Ideaal voor het berekenen van je pensioengat.
### 4. AFM Pensioenvergelijker
De Autoriteit Financiële Markten biedt een tool om lijfrenteproducten te vergelijken: bankspaarrekeningen, beleggingsrekeningen en verzekeringen. Vergelijk kosten, rendement en flexibiliteit voordat je een product kiest.
### 5. BankSparen providers
De belangrijkste aanbieders van bankspaarrekeningen voor ZZP'ers (2025):
- ASN Bank Lijfrentespaarrekening — duurzaam beleggen
- Centraal Beheer Lijfrente — flexibele uitkeringsmogelijkheden
- Brand New Day — beleggingslijfrente met lage kosten
- ABN AMRO / ING / Rabobank — bankspaarrekeningen
### Vergelijking pensioenproducten
| Product | Belastingvoordeel inleg | Rendement | Flexibiliteit uitkering |
|---|---|---|---|
| Bankspaarrekening | Ja (jaarruimte) | Rente / belegging | Beperkt (vaste looptijd) |
| Beleggingslijfrente | Ja (jaarruimte) | Beleggingsrendement | Beperkt |
| Lijfrenteverzekering | Ja (jaarruimte) | Gegarandeerd/variabel | Levenslang mogelijk |
| Vrij beleggen | Nee | Beleggingsrendement | Volledig flexibel |
Wijzigingen 2025 versus 2026: Effect op ZZP-Pensioen
### Jaarruimte daalt licht in 2026
| Parameter | 2025 | 2026 | Verschil |
|---|---|---|---|
| Maximum jaarruimte | €35.798 | €35.589 | −€209 |
| Opbouwpercentage | 28,57% | 28,57% | Ongewijzigd |
De kleine daling van het maximum heeft nauwelijks effect voor de meeste ZZP'ers, aangezien zij de grens van €35.798 niet bereiken.
### Zelfstandigenaftrek daalt sterk — hogere premiegrondslag in 2026
| 2025 | 2026 | Effect op jaarruimte | |
|---|---|---|---|
| Zelfstandigenaftrek | €2.470 | €1.200 | Premiegrondslag stijgt met €1.270 |
| Hogere jaarruimte | — | +€363 | 28,57% × €1.270 = €363 meer ruimte |
Doordat de zelfstandigenaftrek daalt, stijgt de premiegrondslag, waardoor de jaarruimte licht toeneemt. Dit is een onbedoeld positief neveneffect van de afbouw van de zelfstandigenaftrek.
### Zvw-bijdrage daalt significant in 2026
De Zvw-bijdrage die je betaalt over toekomstige lijfrentetermijnen daalt van 5,26% (2025) naar 4,28% (2026). Dit verhoogt de netto uitkering uit je lijfrenteproduct in de toekomst.
### Wet toekomst pensioenen: effect op ZZP'ers
De Wet toekomst pensioenen (Wtp), die in 2023 is aangenomen, brengt grote veranderingen voor werknemers. Voor ZZP'ers zijn de effecten beperkter, maar relevant:
- Nieuwe pensioenproducten: Het wordt eenvoudiger om als ZZP'er deel te nemen aan vrijwillige pensioenregelingen van branches of brancheorganisaties
- Fiscale ruimte: De jaarruimtesystematiek blijft bestaan maar wordt geleidelijk aangepast aan de nieuwe pensioenopbouwlogica
- Transparantie: Meer vergelijkbaarheid van pensioenproducten door standaardisering
### Aanbevelingen voor 2026
- Benut reserveringsruimte vóór eind 2025 als je onbenutte jaarruimte hebt uit eerdere jaren
- Herbereken je jaarruimte 2026 vroeg in het jaar, want door de lagere zelfstandigenaftrek is de premiegrondslag hoger
- Overweeg beleggingslijfrente bij langere horizon — historisch gemiddeld rendement van circa 6-7% per jaar overtreft het rendement op banksparen bij verre
- Maak een pensioengat-berekening om te weten hoeveel je maandelijks moet inleggen om met pensioen comfortabel te leven
Veelgestelde Vragen
Kan ik als ZZP'er de jaarruimte en reserveringsruimte in hetzelfde jaar benutten?
Ja, dat is mogelijk en zelfs fiscaal zeer voordelig. Je mag in hetzelfde belastingjaar zowel de jaarruimte van dat jaar als de onbenutte reserveringsruimte van de afgelopen 10 jaar benutten. De reserveringsruimte is gemaximeerd op €38.000 per jaar (2025). Als je jarenlang weinig hebt ingelegd, kun je in één jaar een aanzienlijke pensioenopbouw realiseren met een grote belastingteruggave als gevolg. Wel moet je de premies werkelijk in dat belastingjaar betalen en kun je niet meer aftrekken dan je daadwerkelijk hebt ingelegdl.
Wat gebeurt er met mijn FOR als ik niets doe vóór 2031?
Als je vóór 2031 niets doet met je opgebouwde FOR, valt het gehele bedrag in 2031 verplicht vrij als inkomen. Je betaalt dan in één jaar belasting over het volledige FOR-bedrag. Dit kan leiden tot een forse belastingaanslag, mogelijk in een hoog tarief. De verstandigste keuze is de FOR nu om te zetten in een lijfrenteproduct: je stelt de belastingbetaling uit tot de uitkeringsfase en betaalt dan waarschijnlijk belasting in een lager tarief (lagere inkomens na pensionering).
Wat is het verschil tussen banksparen en een lijfrenteverzekering voor mijn pensioen?
Het fiscale voordeel bij inleg is gelijk: beide producten geven recht op aftrek van de jaarruimte. De verschillen zitten in de uitkeringsfase: een bankspaarrekening keert uit over een vaste looptijd (minimaal 20 jaar bij opbouw, of tot uiterlijk 5 jaar na AOW-leeftijd). Een lijfrenteverzekering kan levenslang uitkeren, wat het langleven-risico dekt. Banksparen is doorgaans goedkoper (lagere kosten) en transparanter. Een lijfrenteverzekering biedt meer zekerheid bij lang leven. Beleggingslijfrentes combineren het fiscale voordeel met beleggingsrendement maar dragen ook beleggingsrisico.
Hoe bereken ik hoeveel ik maandelijks moet inleggen voor een toereikend pensioen?
Begin met het berekenen van je pensioenbehoefte: 70% van je huidige netto maandinkomen is een gangbare vuistregel. Trek daarna je verwachte AOW af (circa €1.425/maand alleenstaand, 2025). Het resterende bedrag is je maandelijkse pensioentekort dat je zelf moet financieren. Gebruik vervolgens een contante-waardeberekening: bij een verwacht beleggingsrendement van 5% per jaar en 25 jaar opbouwen, moet je circa €650 maandelijks inleggen om €1.000 per maand pensioen te ontvangen bovenop de AOW. Fiscaal Agent biedt een pensioencalculator die dit automatisch berekent op basis van je actuele inkomen.
Mag ik als ZZP'er ook deelnemen aan een bedrijfstakpensioenfonds?
In bepaalde sectoren zijn ZZP'ers verplicht of vrijwillig aangesloten bij een bedrijfstakpensioenfonds (BPF). Dit geldt onder meer in de bouw (BPF Bouw), de schilderssector en enkele andere branches. Als je verplicht bent aangesloten, telt de premie die je betaalt mee in je 7A-factor en verlaagt deze je jaarruimte voor lijfrente. Deelname aan een BPF kan voordelig zijn door collectieve kostenvoordelen, maar verlaagt de flexibiliteit ten opzichte van een eigen lijfrenteproduct. Controleer via de KVK of jouw sector een verplicht BPF heeft.
Wat is het maximale bedrag dat ik in 2025 fiscaal aftrekbaar in een lijfrente kan stoppen?
Het wettelijke maximum voor 2025 is €35.798 via de jaarruimte. Daarboven kun je via de reserveringsruimte (onbenutte jaarruimte afgelopen 10 jaar) nog maximaal €38.000 per jaar extra aftrekken. Theoretisch kun je in 2025 dus maximaal €35.798 + €38.000 = €73.798 aftrekken als je aanzienlijke reserveringsruimte hebt. In de praktijk is de feitelijke jaarruimte lager dan het wettelijke maximum voor de meeste ZZP'ers, en is het totaal aftrekbare bedrag begrensd door de daadwerkelijk beschikbare ruimte en het bedrag dat je werkelijk inlegt.
Bronnen & Referenties
- [1]Jaarruimte en lijfrenteaftrek voor ondernemersBelastingdienst
- [2]Fiscale OudedagsReserve (FOR) afgeschaftBelastingdienst
- [3]Wet toekomst pensioenenRijksoverheid
- [4]
- [5]
Geschreven door
Fiscaal Agent Redactie
Boekhouding & Belasting Experts
De Fiscaal Agent redactie schrijft praktische artikelen over boekhouding, belastingen en financieel beheer voor ZZP'ers en freelancers in Nederland.
Meer Lezen
Klaar om je boekhouding te vereenvoudigen?
Fiscaal Agent automatiseert je boekhouding met AI. Minder administratie, meer inzicht, altijd op tijd.