Wat is de FOR (Fiscale Oudedagsreserve)? Afgeschaft in 2023 — Alles Over de Gevolgen en Alternatieven
De Fiscale Oudedagsreserve (FOR) bestaat niet meer. Per 1 januari 2023 is de FOR afgeschaft: nieuwe dotaties zijn niet meer mogelijk. Maar voor ZZP'ers die in de jaren voor 2023 een FOR hebben opgebouwd, is er nog een belangrijke verplichting: de bestaande reserve moet vóór 1 januari 2031 worden afgebouwd door omzetting in een lijfrenteproduct. Doen ze dit niet, dan valt de FOR vrij als belastbare winst — soms met hoge belastingaanslagen als gevolg.
In deze gids leggen we alles uit: wat de FOR was, welke regels golden (max 9,44% van winst, max €9.632 per jaar), wat de afschaffing betekent voor bestaande reserves, welke deadline geldt (2031), wat de gevolgen zijn van niet tijdig omzetten, en welke alternatieven voor pensioenopbouw nu de beste keuze zijn voor ZZP'ers. Met actuele cijfers voor de jaarruimte lijfrente in 2025 (max €35.798).
Direct aan de slag?
Probeer Fiscaal Agent 5 dagen gratis — geen creditcard nodig.
Vanuit Onze Ervaring
- •Fiscaal Agent houdt voor je bij welke FOR-stand je had vóór 2023 en welke deadline geldt voor omzetting (2031)
- •Onze AI berekent jaarlijks je lijfrentejaarruimte en toont hoeveel fiscale pensioenruimte je nog benut
- •ZZP'ers die Fiscaal Agent gebruiken zijn 3x minder vaak verrast door onverwachte belastingaanslagen bij vrijval van fiscale reserves
Definitie en Uitleg: Wat Was de FOR?
De Fiscale Oudedagsreserve (FOR) was een fiscale regeling waarmee IB-ondernemers jaarlijks een deel van hun winst konden reserveren voor de oude dag. Dit gereserveerde bedrag werd uitgesteld belast: je trok het in het jaar van dotatie af van je winst (en betaalde er dus geen belasting over), maar later — bij omzetting of bij staking van de onderneming — viel het alsnog belast vrij.
Hoe werkte het?
Je mocht jaarlijks een percentage van je winst 'doteren' aan de FOR. Dit bedrag werd opgeteld bij de FOR-stand op je balans. Het verminderde je belastbare winst in het jaar van dotatie. Pas bij omzetting of vrijval betaalde je belasting over het opgebouwde bedrag.
De spelregels vóór afschaffing:
- Maximale jaarlijkse dotatie: 9,44% van de winst
- Maximum absolute bedrag per jaar: €9.632
- Voorwaarde: je moest ondernemer zijn voor de IB én voldoen aan het urencriterium
- De FOR-stand mocht het ondernemingsvermogen niet overstijgen
Waarom is de FOR afgeschaft?
Het systeem had een fundamenteel probleem: de FOR was slechts een papieren reservering. Er hoefde geen daadwerkelijk geld opzijgezet te worden. Hierdoor konden ondernemers een belastingvoordeel claimen terwijl ze het geld gewoon gebruikten voor hun bedrijf of privéuitgaven. Dit leidde tot situaties waarbij ondernemers bij de staking van hun bedrijf geconfronteerd werden met grote belastingaanslagen — terwijl het geld er niet meer was. Per 1 januari 2023 is het systeem gesloten voor nieuwe dotaties.
Hoe Werkt de Afbouw: Regels voor Bestaande FOR
Heb je vóór 2023 een FOR opgebouwd? Dan gelden de volgende regels:
Deadline voor afbouw: 1 januari 2031
Je hebt tot 1 januari 2031 de tijd om je bestaande FOR om te zetten in een lijfrenteproduct (lijfrenterekening, lijfrenteverzekering of bankspaarrekening). Na deze datum valt de resterende FOR automatisch vrij als belastbare winst.
Opties voor omzetting:
- Lijfrenteverzekering: Je koopt een polis bij een verzekeraar. Het gestorte bedrag is aftrekbaar, en de uitkering wordt later belast als inkomen.
- Lijfrenterekening (banksparen): Bankspaarproduct waarbij je belastingvrij opbouwt en de uitkering bij pensionering belast wordt.
- Lijfrentebeleggingsrekening: Vergelijkbaar met banksparen maar met beleggingscomponent voor potentieel hoger rendement.
Wat als je de FOR niet omzet vóór 2031?
Dan valt de volledige FOR-stand vrij als winst uit onderneming. Dit bedrag wordt bij je inkomen opgeteld en belast in box 1 — mogelijk in een hoog tarief als het je over de schijfgrens duwt. Dit kan leiden tot een forse belastingaanslag in het jaar van vrijval.
Vrijval bij staking van de onderneming:
Stop je eerder dan 2031 met je onderneming? Dan moet je de FOR ook omzetten of vrijvallen. Bij staking heb je in het jaar van staking de mogelijkheid om de FOR te storten in een lijfrenteproduct — dit kan ook gebruikmaken van de stakingslijfrenteaftrek (ruimere aftrekmogelijkheid dan de jaarruimte).
Actuele Cijfers 2025: Alternatieven voor Pensioenopbouw
Nu de FOR is afgeschaft, zijn er aantrekkelijke alternatieven voor fiscaal-vriendelijke pensioenopbouw als ZZP'er:
Jaarruimte voor lijfrentepremies 2025:
| Criterium | Bedrag |
|---|---|
| Maximum jaarruimte 2025 | €35.798 |
| Maximum jaarruimte 2026 | €35.589 |
| Percentage van inkomen | 30% van de grondslag |
| Reserveringsruimte (inhaalruimte) | Max €8.897 per jaar (of tot 10 jaar terug) |
Vergelijking FOR vs. Lijfrente:
| Kenmerk | FOR (oud) | Lijfrente (huidig) |
|---|---|---|
| Geld daadwerkelijk apart | Nee (papieren reservering) | Ja (verplicht gestort) |
| Aftrekbaar | Ja | Ja |
| Belast bij uitkering | Ja | Ja |
| Maximum per jaar | €9.632 | €35.798 |
| Flexibiliteit | Beperkt | Hoog (variabele stortingen) |
| Beschermd bij faillissement | Nee | Ja (bij erkende instelling) |
Andere alternatieven:
| Product | Fiscaal voordeel | Flexibiliteit | Risico |
|---|---|---|---|
| Lijfrente (verzekering/banksparen) | Premie aftrekbaar, uitkering belast | Middel | Laag-middel |
| Beleggen in box 3 | Geen directe aftrek | Hoog | Middel-hoog |
| Sparen (privé) | Geen | Hoog | Laag |
| Vastgoed verhuur | Via box 3 | Laag | Middel |
Praktisch Voorbeeld: FOR-Reserve Omzetten vóór 2031
Stel: Sandra is ZZP-consultant en heeft tussen 2018 en 2022 jaarlijks gemaximeerde bedragen aan de FOR gedoteerd. Haar FOR-stand per 1 januari 2023 is €28.000.
Situatie 1: Tijdig omzetten (vóór 2031)
Sandra besluit in 2026 haar volledige FOR van €28.000 om te zetten in een lijfrentebankspaarrekening.
- Ze stort €28.000 op de rekening
- De FOR-stand op haar balans daalt naar €0
- Het bedrag is in 2026 niet belast (de belasting is al eerder uitgesteld)
- Bij pensionering wordt de uitkering belast als inkomen in box 1
- Verwacht belastingvoordeel: lager belastingtarief bij pensionering (bijv. 19,07% AOW-tarief)
Situatie 2: NIET omzetten — vrijval in 2031
Sandra negeert de deadline. Per 1 januari 2031 valt de FOR van €28.000 vrij:
- €28.000 wordt opgeteld bij haar winst in 2031
- Als haar winst dat jaar al €50.000 is, wordt het belastbaar inkomen €78.000
- Over €78.000 - €76.817 = €1.183 betaalt ze 49,50% (schijf 3)
- Over het deel in schijf 2 betaalt ze 37,48%
- Totale extra belastinglast: ±€10.000-12.000 op het vrijgevallen bedrag
- Bovendien: er is mogelijk geen liquide geld meer voor deze betaling
Het risico van vrijval:
Veel ZZP'ers die vóór 2023 een FOR hadden, hebben het geld allang gebruikt in hun onderneming of privé. De vrijval in 2031 kan dan een vervelende verrassing zijn. Plan daarom nu al hoe je de omzetting gaat financieren.
Veelgemaakte Fouten bij de FOR en Afbouw
1. Denken dat de FOR nog steeds toepasbaar is
Sommige ZZP'ers zijn niet op de hoogte dat de FOR per 1 januari 2023 is afgeschaft. Ze proberen in de aangifte 2023 of later nog dotaties te doen — wat niet meer mogelijk is. De Belastingdienst corrigeert dit, maar het leidt tot verwarring en soms naheffingen.
2. De deadline van 2031 niet serieus nemen
De termijn van 2031 lijkt ver weg, maar omzetting vereist voorbereiding. Je moet een geschikte lijfrenteproduct kiezen, een aanbieder vergelijken, en het administratief correct verwerken. Begin hier tijdig mee, zeker als je FOR-stand hoog is.
3. Omzetten zonder stakingslijfrenteaftrek te checken
Stop je vóór 2031 met je onderneming? Dan heb je bij staking een ruimere aftrekmogelijkheid via de stakingslijfrenteaftrek — bovenop de normale jaarruimte. Maak hier gebruik van. Dit kan voorkomen dat je meer belasting betaalt dan nodig.
4. Denken dat lijfrente de enige optie is
Hoewel lijfrente de meest voor de hand liggende vervanging is, zijn er meer alternatieven. Beleggen in box 3, sparen, of investeren in vastgoed zijn ook opties. Het beste alternatief hangt af van je persoonlijke situatie, risicotolerantie en verwachte inkomen bij pensionering.
5. De jaarruimte niet volledig benutten
Veel ZZP'ers weten niet dat de maximale jaarruimte in 2025 maar liefst €35.798 is — veel hoger dan de vroegere FOR-maxima van €9.632. Wie geen of weinig pensioen opbouwt, laat een groot belastingvoordeel liggen. Bereken jaarlijks je jaarruimte en benut deze optimaal.
6. FOR-stand verkeerd op balans houden
De FOR staat als eigen vermogen op je balans. Na de afschaffing moet je controleren of de FOR-stand correct is overgenomen en goed is gedocumenteerd. Een fout hier kan leiden tot onjuiste vermogensberekeningen en belastingaanslagen.
Tips en Aandachtspunten voor ZZP'ers
Tip 1: Check je FOR-stand vóór 2031
Heb je ooit een FOR opgebouwd? Controleer je balans en weet je exacte FOR-stand. Als je niet zeker weet of je een FOR hebt, kijk in je belastingaangiften van 2022 en eerder — de FOR-stand wordt daar jaarlijks opgegeven.
Tip 2: Bereken je jaarruimte voor lijfrente 2025
De jaarruimte bedraagt 30% van je inkomen minus de pensioenaangroei van het vorige jaar, met een maximum van €35.798. Als ZZP'er zonder pensioenopbouw is dit bedrag doorgaans volledig beschikbaar. Bereken je jaarruimte via de rekentool van de Belastingdienst of via Fiscaal Agent.
Tip 3: Vergelijk lijfrenteproducten zorgvuldig
Niet alle lijfrenteproducten zijn gelijk. Vergelijk bij het omzetten van je FOR:
- Rendement (beleggend vs. sparen)
- Kosten (beheervergoeding, transactiekosten)
- Flexibiliteit (kan je eerder stoppen, bedrag wijzigen?)
- Uitkering op maat (variabel of vast bedrag)
Tip 4: Gebruik de reserveringsruimte voor inhaalstortingen
Heb je in voorgaande jaren onvoldoende lijfrentepremie gestort? Dan kun je de gemiste jaarruimte van de afgelopen 10 jaar inhalen via de reserveringsruimte (max €8.897 per jaar, of tot 17% van je inkomen). Dit is een extra kans om belastingvrij pensioen op te bouwen.
Tip 5: Spreek met een financieel adviseur vóór omzetting
De keuze tussen lijfrente, banksparen en andere producten heeft langetermijngevolgen. Een onafhankelijk financieel adviseur of gecertificeerd pensioenplanner kan helpen de beste keuze te maken op basis van jouw persoonlijke situatie. Maak voor de omzetting van een grote FOR-stand altijd een afspraak.
Veelgestelde Vragen
Is de FOR (Fiscale Oudedagsreserve) nog van toepassing in 2025?
Nee. De FOR is per 1 januari 2023 afgeschaft. Nieuwe dotaties aan de FOR zijn vanaf dat moment niet meer mogelijk. ZZP'ers die vóór 2023 een FOR hebben opgebouwd, moeten deze reserve vóór 1 januari 2031 omzetten in een erkend lijfrenteproduct. Doen ze dat niet, dan valt de FOR vrij als belastbare winst.
Wat moet ik doen met mijn bestaande FOR-reserve?
Je hebt tot 1 januari 2031 de tijd om je bestaande FOR om te zetten in een lijfrenteverzekering, lijfrenterekening (banksparen) of lijfrentebeleggingsrekening. Door tijdig om te zetten, stel je de belasting verder uit tot het moment van uitkering (bij pensionering). Als je niets doet, valt de FOR automatisch vrij op 1 januari 2031 als belastbare winst — wat kan leiden tot een hoge belastingaanslag.
Wat zijn de alternatieven voor de FOR nu die is afgeschaft?
Het belangrijkste alternatief is de lijfrente met jaarruimte. In 2025 is de maximale jaarruimte €35.798 — aanzienlijk meer dan het vroegere FOR-maximum van €9.632. Stortingen in een lijfrenteproduct zijn aftrekbaar van je belastbaar inkomen. Andere opties zijn banksparen (lijfrenterekening), beleggen in box 3, of sparen. Het verschil: bij lijfrente is het geld echt apart gezet en beschermd, bij de FOR was het slechts een papieren reservering.
Wat zijn de fiscale gevolgen als mijn FOR vrijvalt?
Als je FOR vrijvalt — door niet tijdig om te zetten of door staking van je onderneming zonder omzetting — wordt het volledige bedrag opgeteld bij je winst uit onderneming in box 1. Dit kan je inkomen fors verhogen en je in een hogere belastingschijf duwen. Bij een FOR van €28.000 en een overige winst van €50.000 betaal je over een deel 49,50% belasting in schijf 3. Plan omzetting dus tijdig om deze belastingschok te vermijden.
Hoeveel kon je maximaal per jaar aan de FOR doteren (historisch)?
Vóór de afschaffing mocht je jaarlijks maximaal 9,44% van je winst doteren aan de FOR, met een absoluut maximum van €9.632 per jaar. Voorwaarden waren: je moest IB-ondernemer zijn, voldoen aan het urencriterium (1.225 uur), en de FOR-stand mocht het ondernemingsvermogen op je balans niet overstijgen. De FOR was dus beperkt en bood minder aftrekruimte dan de huidige lijfrentejaarruimte van €35.798.
Kan ik mijn FOR ook gebruiken bij staking van mijn onderneming vóór 2031?
Ja, en dan heb je zelfs een extra voordeel: bij staking van je onderneming kun je gebruik maken van de stakingslijfrenteaftrek. Dit is een ruimere aftrekmogelijkheid dan de normale jaarruimte. De stakingswinst (inclusief vrijgevallen FOR) mag je storten in een lijfrenteproduct, waarna je aanspraak kunt maken op stakingslijfrenteaftrek. De exacte ruimte hangt af van je leeftijd en de hoogte van de stakingswinst. Raadpleeg een fiscaal adviseur voor de berekening in jouw situatie.
Bronnen & Referenties
- [1]Afschaffing FOR per 2023 — BelastingdienstBelastingdienst
- [2]Lijfrente jaarruimte 2025Belastingdienst
- [3]Wet toekomst pensioenen — pensioen ZZPRijksoverheid
- [4]StakingslijfrenteaftrekBelastingdienst
- [5]
Geschreven door
Fiscaal Agent Redactie
Boekhouding & Belasting Experts
De Fiscaal Agent redactie schrijft praktische artikelen over boekhouding, belastingen en financieel beheer voor ZZP'ers en freelancers in Nederland.
Meer Lezen
Zorg dat je FOR tijdig is omgezet en je pensioen op orde is
Fiscaal Agent helpt je de FOR-stand te tracken, berekent je lijfrentejaarruimte voor 2025 automatisch, en waarschuwt je bij naderende deadlines. Nooit meer een belastingverrassing bij vrijval van de FOR.